Sołectwa Sołectwa

Sołectwo Wojtyniów zamieszkuje 409  mieszkańców. (stan na 31.12.2025)  Sołectwo położone we wschodniej części gminy Bliżyn. Powierzchnia sołectwa to 2,4 km². Sołtysem sołectwa Wojtyniów jest p. Anna Jędrzejczyk .

 

Warunki naturalne

 Klimat cechują korzystne warunki naturalne i atmosferyczne (kilmat przejściowy, średnia temperatura roczna około 80C, średnia roczna suma opadów wynosi około 740 mm i przeważają wiatry z kierunku zachodniego. )

 Występują niewielkie zbiorniki wodne. Na południe od rzeki Kamiennej mamy do czynienia z bogatą roślinnością oraz różnorodnym światem zwierzęcym. Dominują drzewostany mieszane.

 

Historia

 

„Na obrzeżach Bliżyna, nad Kamienną, widnieje kilkadziesiąt domostw mniejszych i większych, tak ściśle zbliżonych do siebie, jakby były one w jakiejś wielkiej trwodze i zbiegły się ku sobie, aby w skupionej gromadzie zamienić się szeptem i łzami."

Nazwa miejscowości Wojtyniów wywodzi się od imienia (przezwiska) właściciela kuźnicy Wojtona (Wojtyna).

Najstarszy zapisek pochodzi z 1577 r. z rejestru podatkowego dotyczącego ówczesnego właściciela Bliżyna Stanisława Karwickiego. We wsi Wojtyniów w roku 1775 było 11 dymów, natomiast w 1970 roku 15 dymów i 73 osoby. W roku 1822 było 14 domów w których mieszkało 111 osób, w 1844 było 17 domów zamieszkanych przez 130 osób, a w 1900 – 130 osób.

 Wielki piec został założony w miejscu dymarki przed rokiem 1838 jako własność Wielogłowskiego. Przy wielkim piecu czynnych było 16 warsztatów ręcznych i 5 „fryszerek": w Bliżynie, Wojtyniowie, Gostkowie, Wołowie i Grabowie. Przebudowany w 1883 r.

 

 Kuźnica wodna na rzece Kamiennej.

W 1823 r. istniała tu „fabryka żelaza", własność Jacka Potkańskiego, ok.1840 r. własność Wielogłowskiego. Pracowała dla wielkiego pieca w Bliżynie. Kuźnica była usytuowana w przewężeniu doliny rzeki. – zachowana grobla dawnego stawu, wykorzystana jako droga kołowa oraz żużlisko żelaza przy moście; znaczną część żużli wywieziono w okresie drugiej wojny światowej.

 W przeciągu dziejów osada była terenem walk narodowo- wyzwoleńczych. Powstańcy styczniowi a później żołnierze Wojska Polskiego i Armii Krajowej mogli liczyć zawsze na przychylność i pomoc miejscowej ludności. 

Podczas powstania styczniowego chłopi wspomagali oddziały partyzanckie. Wśród nich był Benedykt Przygoda, który udzielał pomocy oddziałowi pułkownika Jana Rudowskiego. Po upadku powstania przeprowadzono uwłaszczenie chłopów, z którego byli niezadowoleni i słali skargi na dziedzica Aleksandra Wielogłowskiego do władz carskich.

 

Na zachód od dzisiejszej ulicy Spacerowej Firma Eksploatacji Terenów „Bliżyn" w Warszawie zamierzała w okresie międzywojennym stworzyć nowoczesne Uzdrowisko Sportowo-Klimatyczne. Po tych planach w pamięci starszych mieszkańców wsi pozostała tylko potoczna nazwa tego rejonu „Paryż".

W latach 30-tych XX wieku na polach wojtyniowskich przy ul. Piaskowej zlokalizowano cmentarz grzebalny.

 Mieszkańcy Wojtyniowa we wrześniu 1939 r. udzielili pomocy ułanom stacjonującym na Piekle Dalejowskim przynosząc im jedzenie . 

We wsi w XX wieku działały 2 młyny. Młyn wodny nad Kamienną należący do rodziny Łukomskich oraz elektryczny którego właścicielem był Bonifacy Kotte.

 

Tartak w Bliżynie /Wojtyniowie/ w latach 1906-1939

 W 1906 roku czynny był w Wojtyniowie tartak wybudowany przez Spółkę Braci Heine. Zakład wyposażony był w dwa traki firmy Wurster i Hoffman. Traki poruszane były lokomobilą opaloną trocinami. W pobliżu wybudowano dwa budynki mieszkalne. Składowisko surowca urządzone było od strony południowej hali traków. Dziennie przecierano około 30m3 surowca. Zainstalowano również piły tarczowe i heblarkę. Produkcja kontynuowana była sezonowo, w okresie jesienno-zimowym. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. tartak wprawdzie był czynny, lecz na skutek braku surowca miał przestoje.

 

Tartak Braci Heine został z czasem sprzedany spółce akcyjnej. Właścicielem tego zakładu w 1939 r. byli Dawid Warszawski i A. Rozenberg. 

W latach II wojny światowej tartak w Wojtyniowie uruchomiła i przejęła firma niemiecka A. Schutt i S-ka. Kierownikiem jego był Niemiec, Adolf Janke, zastępcą Wolf, a kierownikiem placu mieszkaniec Bliżyna – Jędrzejczyk. Dysponowanie tarcicą pozostawało wyłącznie w rękach Niemców. Tartak pracował okresowo na trzy zmiany. W 1943 roku zakład został czasowo unieruchomiony na skutek konfiskaty przez polski oddział partyzancki pasów transmisyjnych i sprzętu.

 

Pod koniec wojny tartak w Bliżynie został unieruchomiony. Pozostały dwa stare traki, heblarka i lokolobila. Brak było sprzętu i smarów.

12 kwietnia 1945 roku dzięki ofiarności pracowników, zakład uruchomiono. Początkowo tartak podlegał Okręgowej dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu. Kierownikiem zakładu był Jan Wasiak. Upaństwowienie tartaku nastąpiło na mocy Uchwały Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów z 12 maja 1945 r. Zakład otrzymał urzędową nazwę Tartak Państwowy Bliżyn. 

Zmiany w organizacji zarządzania przemysłem drzewnym nastąpiły pod koniec 1949 roku; następnie 1950 i 1956 rok. Dopiero w 1971 r. tartak otrzymał nową nazwę Tartak Przemysłu Drzewnego w Radomiu. W czasie upaństwowienia tartaku był on zakładem pracy już przestarzałym, a następnie przekształcił się w unowocześniony zakład pracy o wzmożonej i udoskonalonej technologii produkcji . W latach 80-tych wybudowano blok mieszkaniowy dla pracowników. Źródło: Notatniki bliżyńskie.

oczyszczalnia ścieków w Wojtyniowie

Plan Odnowy Miejscowości Wołów na lata 2009-2016

 

Sołectwo Wołów zamieszkuje 217 mieszkańców (stan na 31.12.2025 r.)  Sołectwo położone we wschodniej części gminy Bliżyn. Powierzchnia sołectwa to 14,9 km².

 

Sołtysem sołectwa Wołów jest p. Przemysław Durlik

 

Wołów to malownicza, mała wieś w południowo- wschodniej części Polski u podnóża Gór Świętokrzyskich nad rzeką Kamienną. Chlubą wsi są lasy, ¾ wsi to obszary zielone. Wołów nazywany jest przez niektórych „Skałami”, ze względu na skały w okolicznym lesie, których w chwili obecnej zostało bardzo niewiele.

 

Historia miejscowości

 

Historia wsi Wołów jest nieodłącznie związana z istnieniem miejscowości Bliżyn, która przez stulecia stanowiła siedzibę właścicieli tzw. „dóbr klucza bliżyńskiego” obejmujących większość terenów dzisiejszej gminy Bliżyn. Przez dobra te przebiegał od XII wieku szlak znad Morza Czarnego przez Lwów, Sandomierz, Opoczno, Toruń nad Bałtyk.

 Według legendy, nazwa miejscowości wywodzi się od istnienia nad Kamienną miejsca, gdzie zatrzymywali się kupcy pędzący woły z Ukrainy do Europy Zachodniej. Na okolicznych pastwiskach odpoczywali i żywili stada, czasem sprzedawali bydło, które stanowiło doskonałą siłę pociągową.

 Pierwszym mieszkańcem Wołowa odnotowanym w księgach parafialnych Bliżyna był Tomasz Dymarczyk. Żył w latach 1695-1795, był jednocześnie pierwszym odnotowanym wdokumentach mieszkańcem parafii Bliżyn.

 W kartotece Sejmu Czteroletniego (1788-1792) roku znajdują się informacje o należącej do dominium bliżyńskiego miejscowości Wołów, składającej się z 14 domostw i zamieszkałej przez 63 osoby. Pół wieku później epidemia cholery zabrała 18 mieszkańców Wołowa.

 W sporze hrabiego Potkańskiego, właściciela dóbr Bliżyńskich z Ekonomią Samsonowską w 1818 r. pojawia się nazwa „lasy wołowskie”. Przedmiotem sporu była kradzież drzewa z tychże lasów, zgłoszona przez Jędrzeja Dymarczyka, dozorcę lasów wołowskich.

 Podstawą utrzymania ludności było rolnictwo, trudniono się też bartnictwem i łowiectwem.

 Występujące w tej części Gór Świętokrzyskich pokłady rud żelaza dawały pracę miejscowej ludności przy wydobyciu i przetwarzaniu tego surowca. Wytwarzano też materiały pomocnicze, niezbędne w produkcji stali, takie jak węgiel drzewny i glinka ogniotrwała.

 Czynnikami wspomagającymi rozwój hutnictwa żelaza były:

 - wykorzystanie siły wody rzeki Kamiennej do napędu maszyn hutniczych i kuźniczych

 - użycie do opalania pieców hutniczych podczas wytopu surówki drewna z okolicznych lasów.

 W 1782 r. ks. Józef Osiński w książce „Opisanie polskich żelaza fabryk” wymienia wielki piec w Wołowie, który wytapia 100 cetnarów (1 cetnar = ok.50 kg) żelaza rocznie.

 

W literaturze często wymieniane są nazwy zakładów metalurgicznych tzw. fryszerek, które są identyczne jak nazwy zwyczajowe poszczególnych części miejscowości: (Stary Gostków, Grabowiec, Wołów). We fryszerkach surówka wielkopiecowa poddawana była tzw: „świeżeniu” i przerabiana na stal.

 

Na liście rzemieślników bliżyńskich z lat 1812-1815 znajdują się mieszkańcy Wołowa: Marcin Gula, Marcin Kotwica, Tomasza Antoniak – fryszerzy, Kacper Gula – majster fryszerski, Błażej Bartyzel – kowal, Paweł Gula- majster kowalski, Stanisław Krupa – gwoździarz, Szymon Szcześniak – kowal gwoździarz. Dokumenty podają, że, w latach 1823-1840 istniała tu kuźnica wodna funkcjonująca jako fabryka żelaza na potrzeby Wielkiego Pieca w Bliżynie. Pod koniec dziewiętnastego wieku stopniowo zrezygnowano z wytopu żelaza na tych terenach. Spowodowane było to trudnością ujarzmienia rzeki Kamiennej, która często podczas wiosennych wysokich stanów wód niszczyła groble, stawidła, a nawet same zakłady górnicze. Nieopłacalne stało się też stosowanie węgla drzewnego do opalania pieców hutniczych.

 

W okolicznych lasach łatwo jest do chwili obecnej zauważyć pozostałości górniczych wyrobisk. Zachowały się również pozostałości niewielkich kamieniołomów piaskowca, co pozwala przypuszczać, że mieszkańcy zajmowali się też kamieniarstwem. Z piaskowca wyrabiano między innymi kamienne żarna służące do mielenia zboża na mąkę.

 

W połowie XIX w. Wołów należy do województwa sandomierskiego, obwodu opoczyńskiego z siedzibą w Końskich, gminy Bliżyn (1816 r), parafii Odrowąż . W roku 1888 powstaje parafia w Bliżynie i od tej pory, nieprzerwanie należy do niej Wołów.

 

Od połowy XIX wieku w miejscowości działał co najmniej jeden młyn wodny, który do lat 50 XX wieku przetwarzał zboża z okolicznych pól. Właścicielami młyna była rodzina Jarosińskich. Pozostałości młyna zachowały się dnia dzisiejszego.

 

W 1885 r. wybudowano przechodzącą przez miejscowość kolej żelazną relacji Skarżysko-Koluszki, co było na owe czasy ważnym wydarzeniem.

 Początek dwudziestego wieku przyniósł rozwój przemysłu w pobliskim Skarżysku Kamiennej. Powstał tam ważny węzeł łączący linie kolejowe północ - południe i wschód zachód.

 Dwudziestolecie międzywojenne to czas rozkwitu miejscowości należących do Centralnego Okręgu Przemysłowego. Olbrzymie inwestycje powodują napływ wykwalifikowanej kadry technicznej oraz rozwój miast. W Skarżysku powstały zakłady metalowe Państwowa Fabryka Amunicji oraz Odlewnia Żeliwa. Stopniowo coraz więcej mieszkańców Wołowa podejmowało tam pracę, ponieważ półroczne zarobki pozwalały na sfinansowanie budowy domu.

 Wybuch II wojny światowej przekreślił plany rozwojowe okolicznego przemysłu. Okupant na terenie Generalnej Guberni, do której wcielony został też Bliżyn, wprowadził wiele podatków oraz przymus pracy.

 Wołów ma też swojego bohatera, obrońcę, uczestnika kampanii wrześniowej, żołnierza Korpusu Ochrony Pogranicza Jana Kaletę (1915-1995). Przeszedł on wszystkie koleje zawieruchy wojennej: sowieckie łagry, niemiecki obóz, pracę przy budowie portu wojennego w Kłajpedzie. Po wyzwoleniu powrócił w rodzinne strony, biorąc aktywny udział w życiu społecznym.

  W okresie II wojny światowej Niemcy uruchomili w pobliskich lasach kamieniołomy i linię kolei wąskotorowej służącą do transportu tego surowca.

Okres powojenny przyniósł dynamiczny rozwój przemysłu w Skarżysku Kamiennej. Mieszkańcy wsi podejmowali pracę głównie w Zakładach Metalowych, Fabryce Obuwia, oraz w Polskich Kolejach Państwowych, choć aż do lat 80 ubiegłego wieku zajmowano się dodatkowo uprawą ziemi.

 

W latach 1960-1973 w Wołowie funkcjonowała Szkoła Podstawowa dla klas I-IV, oraz Szkoła Podstawowa dla dorosłych w systemie wieczorowym. W roku 1964 powstała działająca do dziś Ochotnicza Straż Pożarna. W Wołowie działało też Koło Gospodyń Wiejskich, które brało czynny udział w pracy społeczno gospodarczej i kulturalno-oświatowej. Do lat dziewięćdziesiątych XX wieku istniało Kółko Rolnicze, które zajmowało się szkoleniami oraz świadczyło usługi dla rolników.

 

  

SOŁTYSI WOŁOWA
Lata	Imię Nazwisko
1933	Świat Jan
1934-1936	nazwisko nieczytelne
1937-1941	Wasilewski Kazimierz
1941-1944	Mastalerz Henryk
1944-1950	Sobocha Jan
1951-1954	Zep Kajetan
1955	nazwisko nieczytelne
1956	Kaleta Jan
1957	Łukomski Józef
1958-1959	Kaczmarczyk Henryk
1960-1966	Zep Kajetan
1966-1969	Łukomski Józef
1970-1987	Zep Henryk
1988-1989	Wrona Tadeusz
1990-2009	Wrona Halina
2009-2013	Piotr Zep
2013-2024	Monika Sokołowska

2024-nadal                                                 Przemysław Durlik

 

 

Lasy otaczające Wołów to głównie lasy mieszane z jodłą pospolitą, sosną zwyczajną, bukiem zwyczajnym, modrzewiem polskim.

 

Rzeka Kamienna, rzeźbiąc przez tysiąclecia swoja dolinę, utworzyła wiele malowniczych zakątków. Na terenie sołectwa Wołów znajdują się dwa przełomy Kamiennej, urozmaicone progami i wychodniami piaskowca.

 

 

W miejscowości znajduje się budynek remizy OSP oddany do użytku w 1990 roku.  Budynek został wzniesiony czynem społecznym mieszkańców Wołowa, przy wsparciu finansowym Gminy Bliżyn i Państwowego Zakładu Ubezpieczeń. W remizie prowadzone są zajęcia sportowe dla miejscowej młodzieży, imprezy rozrywkowe. Stanowi też miejsce zebrań mieszkańców miejscowości z Radą Sołecką i Sołtysem. 

Członkowie OSP Wołów  aktywnie biorą udział w integrowaniu społeczności lokalnej organizując m.in. cykliczne imprezy kulturalno-rozrywkowe.

 

W roku 2008 w ramach zadania „Integracja rodzin i mieszkańców sołectw” w remizie OSP odbyły się spotkania integracyjne oraz prowadzono zajęcia dla dzieci i młodzieży.

 

Źródło: Plan Odnowy Miejscowości Wołów

 

Plan Odnowy Miejscowości Zagórze na lata 2010-2018

 

Sołectwo Zagórze zamieszkiwało  116 mieszkańców.(stan na 21.12.2023 ) 

Stan na 31.12.2024 r. - 121 osób.  Stan na 31.12.2025 - 119 osób.

 

Sołectwo położone we wschodniej części gminy Bliżyn. Powierzchnia sołectwa wynosi 763 ha.

 Sołtysem sołectwa Zagórze w kadencji  2015-2019 był Zbigniew Karnecki ; od roku 2019 - nadal :  Robert Borowiec

 

Wieś Zagórze nie posiada historii sięgającej daleko w przeszłość. W okresie przedwojennym teren został rozparcelowany i podzielony na działki. Unikalne walory klimatyczno-przyrodnicze tego terenu sprawiły, że w roku 1928 powstał rządowy projekt luksusowego Uzdrowiska Sportowo-Klimatycznego pod nazwą „Bliżyn", którego autorem był znany architekt, Andrzej Boni. Miały tu powstać obiekty do uprawiania większości ówczesnych dyscyplin olimpijskich. Znajdować tu się miały m.in. basen do treningów regatowych, boisko futbolowe, bieżnie, strzelnice, korty, kryte pływalnie, tor saneczkowy, lodowisko oraz stadion dla igrzysk olimpijskich. Wspomniane wyżej walory terenowo-klimatyczne sprzyjały temu przedsięwzięciu, ponieważ jedynie tutaj znaleziono odpowiednie warunki do uprawiania wszystkich dyscyplin w jednym miejscu. Plany przewidywały również budowę rynku i ratusza, stąd wszystkie drogi i leśne dukty przecinają się pod kątem prostym.

 

Na przełomie XIX w. przez Zagórze prowadziła kolejka dowożąca drewno do tartaku w Bliżynie. Tor kolejki przecinał rzeczkę Kretków (dopływ Bernatki), przez którą poprowadzony był most. Dziś po kolejce pozostał tylko nasyp, służący turystom jako leśny dukt, a po moście pozostały jedynie dwa filary.

 

Zagórze to również miejsce martyrologii. 29 czerwca 1940 roku w zagórzańskim lesie rozstrzelano 760-ciu członków konspiracyjnej organizacji „Orzeł Biały". Corocznie w rocznicę tych tragicznych wydarzeń, w tym cichym, leśnym zakątku, pod pomnikiem pomordowanych, odbywa się msza święta poświęcona pamięci ofiar – patriotów z całego województwa, m.in. z Kielc, Buska Zdroju, Sandomierza, Opatowa.

 

Rejon Zagórza to głównie piękne widoki, czyste powietrze, piękne lasy zajmujące północny stok Białej i Czerwonej Góry.
Okolice Zagórza doskonale nadają się do celów rekreacyjnych i sportowych – turystyki pieszej i konnej oraz kolarstwa przełajowego a zimą narciarstwa biegowego. Pagórkowata okolica i lasy wykorzystywane są zimą do biegów i wycieczek narciarskich.

 

W 2023 r. powstała tu ścieżka dydaktyczna, bardzo ciekawie zorganizowana i wykonana. Kolejne stacje noszą nazwę: „Rozkład śmieci w czasie”, „Poznajemy owady”, „Zasady zachowania w lesie”, „Ptasi Budzik”, „Życie w lesie”, „Życie na łące”. Zaczyna się na ul. Wspólnej, kończy w miejscu integracyjnym.

Sołectwo Zbrojów zamieszkuje 184 mieszkańców. (stan na 31.12.2025) Sołectwo położone w centralnej części gminy Bliżyn. Powierzchnia sołectwa to 2,1 km2. Sołtysem sołectwa Zbrojów jest p. Magdalena  Żak.

 

Historia

 

Wieś powstała w 1577 roku. Nazwa pochodzi od nazwiska Stanisława Zbroi z Sorbina, założyciela i pierwszego dzierżawcy zbrojowskiej kuźnicy, która dała ona początek osadzie. Kuźnica w latach 60 - tych XVII wieku zatrudniała 7 robotników, a osada liczyła 42 robotników. W 1840 roku liczba gospodarstw wynosiła 12 w tym 10 rolników i 2 komorników. W Zbrojowie w połowie XVII w. założono folwark rządowy, młyn oraz browarek (1835 r.), dzeierzawcą folwarku był niejaki Zakrzewski. W Zbrojowie mieszkali również chałupnicy trudniący się rąbaniem sążni i wypalaniem smoły. Przy folwarku znajdował się również staw, który był zarybiony. Wójtostwo (folwark ) w Zbrojowie przez cały okres był w dzierżawie osób prywatnych. Podpisywano przy tym umowy kilkuletnie z możliwością ich prolongaty. Przy okazji zmiany tenutariusza przygotowywano tzw. akt odbiorczo- podawczy folwarku, który był dokładną lustracją majątku folwarcznego oraz wykazem powinności dzierżawcy i wszystkich włościan. W przypadku Zbrojowa zachowało się kilka tego typu dokumentów. Pierwszym dzierżawcą tego majątku był Siewierski, po nim Kulpiński poświadczony w źródłach w 1819 roku. W następnych latach spotykamy Joannę primo voto Kulpińską, której termin dzierżawy wygasł 1 czerwca 1829 roku. Na mocy nowego kontraktu z dnia 4 lipca 1829 r. zawartego w Komisji Województwa Sandomierskiego, potwierdzonego 28 lipca br. przez Komisję Rządową Przychodów i Skarbu wójtostwa Zbrojów przejął Franciszek Jackowski. W 1835 roku władze prolongowały dzierżawę Jackowskiego do 1847 roku lecz ten drogą cesji 15 czerwca 1840 roku oddał wójtostwa Józefowi Liszka. Jackowskiemu Zbrojów zawdzięcza wybudowanie młyna, który zaspokajał potrzeby folwarku i miejscowej ludności. Władze gubernialne przedłużyły okres dzierżawy Liszce na lata 1847-1857r. W czasie 9-letniej dzierżawy Adamski przeprowadził reformy czynszowe w 1955-1956, w tym czasie remontował budynki dworskie, reperował młyn, przeprowadził meliorację.

 

Podczas II wojny światowej a szczególnie od 1943 roku przeprowadzane były łapanki wśród ludności Zborowa oraz sąsiednich sołectw. Wielu mieszkańców wywieziono do Niemiec. Zbrojów, Sorbin oraz Nowki od początku wojny znalazły się w zasięgi oddziaływania konspiracyjnej organizacji „Orzeł Biały". 8 VI 1943 r. Pluton 102 ze Zbrojowa z plut. Wacławem Borowcem „Niegolewski" jako dowódca dokonał nieudanej próby rozbicia straży obozu karnego w czasie odprowadzania więźniów do pracy w kamieniołomach.